2
گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد ورامین پیشوا
3
گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی ورامین پیشوا
10.22054/jrll.2026.92406.1245
چکیده
«وجهیت فعل یکی از مقولههای مهم در دستور زبان فارسی است که نقش برجستهای در انتقال نگرش گوینده نسبت به گزاره دارد و در متون عرفانی، بهویژه در بیان مفاهیم تعلیمی و سلوکی، کارکردی مضاعف مییابد. منظومۀ منطقالطیر سرودۀ عطار نیشابوری بهعنوان یکی از برجستهترین آثار عرفانی زبان فارسی، بستری مناسب برای بررسی کارکردهای وجهی، بهویژه وجه التزامی، فراهم کرده است. این پژوهش با هدف تبیین کارکردهای معنایی و بلاغی وجه التزامی و تحلیل جایگاه آن در تقابل با سایر وجوه دستوری در هفت وادی این اثر انجام شد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و جامعه آماری تمامی ابیات هفت وادی را دربرمیگیرد که تحلیل آنها به روش سرشماری و با بهرهگیری از تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری دستوری صورت گرفت. نتایج نشان داد که وجه التزامی در این اثر بسامد بالایی داشته و در بیان مفاهیمی چون امر سلوکی، آرزو، امکان، تردید و تعلیق معنایی بهکار رفته است. همچنین، تحلیل توزیع فراکانی وجوه نشان داد که وجه التزامی در یک سیر نزولی، از کارکرد تکلیفی و دستوری به سوی کارکرد توصیفی و امکانی حرکت میکند که این تغییر ساختاری، دقیقاً متناسب با مراحل سیر و سلوک و گذار سالک از کثرت به وحدت است. در نتیجه میتوان گفت عطار با بهرهگیری آگاهانه از ظرفیتهای وجه التزامی، لایههای معنایی و تربیتی اثر خود را تقویت نموده و وجهیت فعل نقشی اساسی در انتقال تجربۀ عرفانی و تجسم مسیر فنا در این منظومه ایفا کرده است.
تاجیک قلعه خواجه,افسانه , خدادادی مهاباد,معصومه و قوجه زاده,علیرضا . (1405). بررسی وجهیت فعل در هفت وادی منطقالطیر عطار با تأمل بر وجه التزامی. (e21619). پژوهشنامه زبان ادبی, (), e21619 doi: 10.22054/jrll.2026.92406.1245
MLA
تاجیک قلعه خواجه,افسانه , , خدادادی مهاباد,معصومه , و قوجه زاده,علیرضا . "بررسی وجهیت فعل در هفت وادی منطقالطیر عطار با تأمل بر وجه التزامی" .e21619 , پژوهشنامه زبان ادبی, , , 1405, e21619. doi: 10.22054/jrll.2026.92406.1245
HARVARD
تاجیک قلعه خواجه افسانه, خدادادی مهاباد معصومه, قوجه زاده علیرضا. (1405). 'بررسی وجهیت فعل در هفت وادی منطقالطیر عطار با تأمل بر وجه التزامی', پژوهشنامه زبان ادبی, (), e21619. doi: 10.22054/jrll.2026.92406.1245
CHICAGO
افسانه تاجیک قلعه خواجه, معصومه خدادادی مهاباد و علیرضا قوجه زاده, "بررسی وجهیت فعل در هفت وادی منطقالطیر عطار با تأمل بر وجه التزامی," پژوهشنامه زبان ادبی, (1405): e21619, doi: 10.22054/jrll.2026.92406.1245
VANCOUVER
تاجیک قلعه خواجه افسانه, خدادادی مهاباد معصومه, قوجه زاده علیرضا. بررسی وجهیت فعل در هفت وادی منطقالطیر عطار با تأمل بر وجه التزامی. پژوهشنامه زبان ادبی. 1405;():e21619. doi: 10.22054/jrll.2026.92406.1245
