1
عضو هیات علمی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، تهران، ایران.
2
استادیار، گروه آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران
10.22054/jrll.2026.92975.1252
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی رسالۀ فلسفی فارسی گشایش‌نامه اثر شمس‌الدین محمد کیشی از منظر معنی‌شناسی شناختی می‌پردازد و چگونگی مفهوم‌سازی استعاری "معرفت" را در این متن تعلیمی واکاوی می‌کند. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل نگاشت‌های شناختی-زبانی مربوط به قلمرو مقصد «دانستن و معرفت» در این رساله بر پایۀ نظریۀ استعارۀ مفهومی است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی از نوع کیفی بوده و متن رسالۀ گشایش‌نامه به‌عنوان پیکرۀ متنی مورد بررسی قرار گرفته است. برای گردآوری داده‌ها عبارات استعاری مرتبط با مفهوم معرفت از طریق مطالعۀ دقیق متن و تحلیل محتوای کیفی استخراج، و بر اساس قلمروهای مبدأ دسته‌بندی شدند. بررسی کیفی نگاشت‌های استعاری نشان داد که مفهوم‌سازی معرفت در این رساله حول دو کلان‌استعارۀ مفهومی محوری سازمان یافته است: «معرفت، بینایی است» و «کسب معرفت، سفر است». برهم‌کنش این دو استعاره به مؤلف امکان داده است تا گذار تدریجی از ادراک حسی به ادراک عقلی را در قالب حرکتی هدفمند به سوی وضوح شناختی تبیین کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بهره‌گیری از نگاشت‌های هستی‌شناختی، ساختاری و طرحواره‌های تصویری "مسیر" و "ظرف" در این رسالۀ فارسی، کارکردی تبیینی و آموزشی دارد و به ملموس‌سازی مفاهیم انتزاعی معرفت‌شناختی برای مخاطبان دانش‌پژوه کمک کرده است.
علوی مقدم، سید بهنام و کمری، الهه. (1405). مفهوم‌سازی استعاری معرفت در گشایش‌نامه شمس‌الدین محمد کیشی: رویکرد استعارۀ مفهومی. (e22105). پژوهشنامه زبان ادبی، ()، e22105 https://doi.org/10.22054/jrll.2026.92975.1252
MLA
علوی مقدم، سید بهنام، و کمری، الهه. "مفهوم‌سازی استعاری معرفت در گشایش‌نامه شمس‌الدین محمد کیشی: رویکرد استعارۀ مفهومی" .e22105 ، پژوهشنامه زبان ادبی، ، 1405، e22105. doi: 10.22054/jrll.2026.92975.1252
HARVARD
علوی مقدم، سید بهنام، و کمری، الهه. (1405). 'مفهوم‌سازی استعاری معرفت در گشایش‌نامه شمس‌الدین محمد کیشی: رویکرد استعارۀ مفهومی'، پژوهشنامه زبان ادبی، (), e22105. doi: 10.22054/jrll.2026.92975.1252
CHICAGO
علوی مقدم، سید بهنام و کمری، الهه، "مفهوم‌سازی استعاری معرفت در گشایش‌نامه شمس‌الدین محمد کیشی: رویکرد استعارۀ مفهومی." پژوهشنامه زبان ادبی، (1405): e22105, doi: 10.22054/jrll.2026.92975.1252
VANCOUVER
علوی مقدم سید بهنام، کمری الهه. مفهوم‌سازی استعاری معرفت در گشایش‌نامه شمس‌الدین محمد کیشی: رویکرد استعارۀ مفهومی. پژوهشنامه زبان ادبی. 1405;():e22105. doi: 10.22054/jrll.2026.92975.1252
