نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده
در رویکردهای زبانشناختی، پرسشها را بر اساس میزان اختیار یا اجبار مخاطب در پاسخگویی، به دو دستۀ باز و بسته با گونه-های مختلف تقسیم کردهاند که پرسشهای باز، سبب ایجاد مشارکت فعال مخاطب در خوانش شعر میشوند؛ اما پرسشهای بسته، مخاطب را مجبور میکنند از بین گزینههای موجود، یکی را برگزینند یا با پاسخ مورد نظر گوینده، همراهی کنند. با بررسی انواع پرسشها در شعر شاعران بر اساس این رویکرد، میتوان به خوانشی دیگرگونه از اشعار شاعران دستیافت که هدف در این پژوهش نیز با رویکرد توصیفی-تحلیلی، بررسی پرسشهای بازتابیافته در مجموعه اشعار زمستان، آخر شاهنامه و از این اوستا از اخوان بر این اساس است. یافتهها و نتایج نشان میدهد اخوان بیشتر به جملههای پرسشی باز (اطلاعی گسترده و محدود) توجه نشان دادهاست. این امر، دلالت بر این دارد که اخوان، بیشتر به دنبال پاسخهای تازه، دقیق و جزئی به مسائل بوده است؛ اما پرسشکننده، به نحوی بر پاسخهایی که باید داده شود، کنترل دارد و بدین ترتیب، برخلاف ماهیت پرسشهای باز، پاسخها هدایتشده هستند. از میان پرسشهای بسته نیز به پرسش بله/خیر بیشترین توجه نشان داده شدهاست که این امر ضمن نشاندادن میزان اجبار مخاطب به دادن پاسخهای مشخص، نشاندهندۀ این است که اخوان، بهدنبال دریافت پاسخهایی صریح و قطعی دربارۀ تحقق یا عدم تحقق یک فعل یا دریافت تأیید یا رد مخاطب بوده است. جهتگیری موضوعی پرسشها نیز بیشتر به موضوعهای هویت اشخاص و ماهیت و نوع عمل بوده است. این امر نیز دلالت بر توجه به هویت افراد، منشأ انسانی افعال و چیستی آنها دارد.
کلیدواژهها
)