هدف این پژوهش واکاوی الگوهای زبانی اقناع اخلاقی در بوستان سعدی با کاربست "نظریۀ ارزیابی" مارتین و وایت از منظر زبان‌شناسی نقش‌گرای نظام‌مند است. با وجود جایگاه بی‌بدیل بوستان در ادبیات تعلیمی، مطالعات پیشین غالباً بر جنبه‌های زیبایی‌شناختی و نقد سنتی متمرکز بوده‌ و خلأ یک خوانش زبان‌شناختی منسجم برای تبیین سازوکارهای معنایی و ارزش‌گذاری سعدی به‌شدت احساس می‌شد. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد آمیختۀ کیفی - کمّی و روش نمونه‌گیری هدفمند، پیکره‌ای متشکل از ۲۱۵ بیت کلیدی از باب‌های بوستان را استخراج نمود. در مجموع ۸۴۲ نشانگر ارزیابی از داده‌ها استخراج و بر مبنای سه زیرنظام اصلی نظریه شامل: نگرش، درگیری، و شدت‌بخشی کدگذاری و واکاوی شدند. نتایج پژوهش نشان داد که در گفتمان اخلاقی بوستان نظام نگرش با بسامد 2/55 درصد، پرکاربردترین ابزار ارزیابی است. در این نظام مؤلفۀ "قضاوت" با 6/52 درصد نقش محوری را ایفا می‌کند که گویای غلبه‌ رویکرد رفتارمحور سعدی در سنجش کنش‌های انسانی بر اساس هنجارهای اجتماعی و شرعی است. افزون بر این، تحلیل نظام درگیری با ۱۹ درصد، حاکی از کاربست راهبرد "انقباض گفتمانی" در باب‌های تعلیمی برای قطعیت‌بخشی به گزاره‌های اخلاقی و گرایش متقابل به "انبساط گفتمانی" در تجربیات و تأملات عرفانی است. سرانجام، سعدی با بهره‌گیری هوشمندانه از نظام شدت‌بخشی با 8/25 درصد، قطبیّت‌های مثبت و منفی اخلاقی را در ذهن مخاطب برجسته‌سازی کرده است. این نتایج حاکی از آن است که بوستان صرفاً مجموعه‌ای از اندرزهای مستقیم نیست، بلکه دارای یک "دستور زبان اخلاقِ چندلایه" است که مخاطب را به‌صورت نظام‌مند و ناخودآگاه با جهان‌بینی و ایدئولوژی متن هم‌سو می‌سازد.