پژوهشنامه زبان ادبی
فصلنامه علمی

بازنمایی بیان دموکراتیک در سروده‌های محمد مختاری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

حسین طاهری

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

10.22054/jrll.2026.93843.1260
چکیده
هدف این پژوهش بررسی نحوۀ دموکراتیک‌شدن زبان در سروده‌های متأخر محمد مختاری است و بر آن است تا نشان دهد که چگونه زبان، تصویر و گفتمان در شعر می‌توانند امکان گفت‌وگوی چندصدایی و مشارکت مخاطب را در نقد ساختارهای اقتدارگرایانه فراهم‌کنند. این تحقیق به روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از شاکله‌های فکری مختاری در آثار متعددش، تحلیل گفتمان انتقادی، نظریۀ دموکراسی آگونیستی، مطالعات زبان، و تصویر و نگاه میان‌گفتمانی آثار منتخب مختاری را در سه ساحت اصلی زبان، تصویر و گفتمان بررسی‌می‌کند. در ساحت زبان تمرکز بر گریز از استبداد نحوی، شکستن سلسله‌مراتب زبان، نقد زبان کلیشه‌ای و رسمی، و دموکراتیزه‌کردن رابطۀ شاعر و مخاطب بوده‌است. در ساحت تصویر تحلیل به گشودگی متن به تأویل‌های متعدد، چندمرکزی تصاویر، و آمیختگی سبک‌ها و صداها پرداخته‌است. در ساحت گفتمان نیز بر توجه به حاشیه و امر روزمره، بازنمایی بدن و فضای جمعی و حذف مرکزیت راوی یا شاعر مسلط تأکید شده‌است. نتایج نشان می‌دهد که سروده‌های مختاری، به‌ویژه مجموعه‌های متأخر او، افزون بر اینکه از نظر زیباشناختی واجد ارزش ادبی هستند، فضای زبانی و تصویری آن‌ها به گونه‌ای طراحی شده که سه اصل مهم گفت‌وگوی چندصدایی، پذیرش تفاوت‌ها، و نقد هژمونی و اقتدار را نصب‌العین خود کرده‌است. مخاطب در این بافتار به‌جای دریافتِ صرف، در فرایند معنا حضور فعال پیدا می‌کند و شعر به محلی برای تجربۀ دموکراتیک تبدیل می‌شود.

کلیدواژه‌ها

محمد مختاری
بیان دموکراتیک
چندصدایی
زبان شعر
گشودگی معنا
پژوهشنامه زبان ادبی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 آبان 1405

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما